Samen één team: veelgestelde vragen

test

Samen één team: veelgestelde vragen

test

Samenwerken

• Wat is het verschil tussen een naaste (mantelzorger) en een vrijwilliger?

  Met naaste bedoelen we mantelzorgers, verwanten en het sociale netwerk van familie en vrienden. Een naaste biedt mantelzorg aan een bekende met wie hij/zij een persoonlijke band heeft.  

  Een vrijwilliger is iemand die zich vrijwillig en onbetaald inzet voor het welzijn van bewoners, zonder voorafgaande persoonlijke relatie met de bewoner, en die activiteiten uitvoert onder verantwoordelijkheid van de organisatie. Dit kan zowel incidenteel als structureel zijn.

  De termen naaste en vrijwilliger zul je in de vragen en antwoorden vaak tegenkomen. Er is juridisch wel een verschil tussen naasten en vrijwilligers, waardoor zij niet altijd dezelfde handelingen mogen verrichten. Het verschil is dat naasten een persoonlijke band met de bewoner hebben, waardoor zij deel uitmaken van de privésfeer van de bewoner. Dit geldt niet voor vrijwilligers en daarom gelden voor vrijwilligers soms andere regels of afspraken. 

• Wanneer ben ik als naaste een vrijwilliger?

  Als naaste ben je betrokken bij de bewoner vanuit het sociale netwerk van familie en vrienden. Soms help je ook een andere bewoner, bijvoorbeeld door samen te wandelen, eten te geven of iemand mee te nemen bij een activiteit. Dat kan, maar dit vraagt om afstemming met de medewerker die op dat moment op de afdeling is. 

  In de meeste situaties blijft het helpen van een andere bewoner onderdeel van het samen zorgen als naaste. We spreken van vrijwilligerswerk als je structureel taken voor meerdere bewoners oppakt of een vaste rol krijgt. Hierover maken we aparte afspraken en wordt de vrijwilligersovereenkomst met ZPMH ondertekend. 

• Wanneer kan een bewoner zelf beslissen of hij iets wel of niet wil?

  Het is altijd belangrijk om na te gaan of de bewoner wel of geen ondersteuning wil vanuit het sociaal netwerk of een vrijwilliger. Daarbij maakt het niet uit of de bewoner wel of niet wilsbekwaam is. Ga hierover in gesprek met de EVV en maak samen met de bewoner afspraken. 

test

Uitjes

• Je bent vrijwilliger en je wilt graag een wandeling maken met een bewoner met een bijzondere zorgbehoefte, zoals een lage bloedsuiker. Mag dat?

  Ja, dit mag. Het is belangrijk dat er vooraf heldere afspraken zijn tussen jou, de bewoner, eerste contactpersoon en de EVV. Zodat je weet wat je moet doen als er bijzonderheden optreden. Vraag voorafgaand aan het plannen van de wandeling aan de EVV hoe het eruit ziet als de betreffende bewoner plotseling een lage bloedsuiker krijgt en wat jij kan en mag doen.  

• Je bent een naaste van de bewoner met een bijzondere zorgbehoefte, zoals een infuuslijn en wil graag samen een kopje koffie gaan drinken? Mag dat?

  Ja, dat mag. Kijk hiervoor naar het antwoord op de vraag ‘Een vrijwilliger wil graag een wandeling maken met een bewoner met een lage bloedsuiker’ want hier gelden dezelfde afwegingen. Ook hierbij verschilt het per bewoner wat er mogelijk is. 
  

• Je bent vrijwilliger en neemt een bewoner mee naar het winkelcentrum. Door een onhandige val is er letsel, de bewoner breekt bijvoorbeeld zijn enkel. Wie is verantwoordelijk? 
  Dit is een vervelende situatie die iedereen kan overkomen. Het gaat niet om opzet, maar om een ongeluk tijdens een activiteit die onderdeel is van het gewone leven. Het belangrijkste is dat bewoners de ruimte krijgen om naar buiten te gaan en dingen te blijven doen die voor hen belangrijk zijn, ook als daar risico's bij horen. Wanneer activiteiten samen zijn afgestemd en er geen sprake is van opzet of roekeloos handelen, valt dit binnen de normale risico's die horen bij het leven en het ondernemen van activiteiten. 

   

  Als je als vrijwilliger in overleg met de medewerkers een bewoner meeneemt en de bewoner breekt door een onhandige val zijn enkel, dan valt dit in de meeste situaties onder de dekking van de aansprakelijkheidsverzekering van Zorgpartners Midden-Holland. 
   

• Je bent naaste van een bewoner en je wilt samen gaan wandelen. Je wil daarbij ook een andere bewoner meenemen. Mag dat? 
  Ja, dat kan in sommige situaties. Het is wel belangrijk om vooraf goed samen te kijken wat passend en verantwoord is. Een naaste is in de basis betrokken bij zijn eigen dierbare. Als hij of zij ook een andere bewoner mee wil nemen, vraagt dat om een bewuste afweging. 

  Bespreek dit daarom altijd vooraf met de medewerker die op dat moment op de afdeling is. Samen kun je kijken wat er mogelijk is en welke afspraken helpend zijn. Per bewoner en situatie kan dit verschillen. Wat voor de ene bewoner goed werkt, is voor de andere misschien minder passend. 

• Mag ik als naaste of vrijwilliger tijdens een uitje een foto maken van bewoners?

  Ja, dat kan. Houd wel rekening met de privacy van bewoners met wie je geen persoonlijke band hebt. Staan er andere bewoners herkenbaar op de foto? Vraag dan eerst mondeling toestemming aan hen (bij wilsbekwaamheid) of aan hun vertegenwoordiger voordat je de foto maakt. Het delen van foto's op sociale media of andere openbare kanalen mag alleen als de betrokken (wilsbekwame) personen hiervoor schriftelijk toestemming hebben gegeven. 

• Mag een naaste van een cliënt andere cliënten meenemen naar de dagbesteding?

  Ja, een naaste mag incidenteel een andere cliënt meenemen als dit praktisch uitkomt en iedereen daarmee instemt. Gaat het echter om een terugkerende afspraak of regelmatig vervoer van andere cliënten? Dan vragen we de naaste om zich als vrijwilliger aan te melden. Zo zijn afspraken over onder andere begeleiding, verzekering en verantwoordelijkheden goed geregeld.

test

Eten & Drinken

• Je bent vrijwilliger of naaste en hebt een heerlijke appeltaart gebakken en neemt deze mee naar de huiskamer. Alle bewoners krijgen een stuk, mag dat?

  Ja, dat mag afhankelijk van de situatie en in overleg met de medewerker. Onze bewoners wonen bij ons en traktaties van bezoekers kunnen bijdragen aan de gezelligheid. Als de medewerker aangeeft dat de traktatie voor de aanwezige bewoners geen probleem is dat kan er getrakteerd worden. Aanwezige medewerkers weten of er rekening gehouden moet worden met bijvoorbeeld allergieën, diabetes of slikproblemen. Als zij daarom geen toestemming geven dan mag de traktatie niet aangeboden worden aan deze bewoner. Overleg dan met de medewerker of je iets anders mag aanbieden. 

• Je bent vrijwilliger en ondersteunt in de huiskamer bij het eten en drinken. Waar moet je op letten?

  Als vrijwilliger ben je een waardevolle ondersteuning in de huiskamer, ook bij eten en drinken. Tegelijkertijd vraagt dit om zorgvuldigheid, omdat niet elke bewoner alles veilig kan eten of drinken. Bewoners kunnen bijvoorbeeld: 

  • Slikproblemen hebben, bijvoorbeeld verslikken
  • Allergieën of voedselintoleranties hebben, bijvoorbeeld koemelkallergie
  • Een dieet volgen, bijvoorbeeld diabetes 

  Daarom is het belangrijk dat je altijd vooraf samen met de aanwezige medewerker doorneemt bij welke bewoner je waarop moet letten. Geef het aan als je twijfelt of je bekwaam voelt om te helpen.  

test

Gebruik van hulpmiddelen

• Mag ik als naaste of vrijwilliger hulpmiddelen van de bewoner, zoals rolstoelen en tilliften gebruiken?

  Ja, dat mag als je weet hoe de hulpmiddelen op een veilige manier gebruikt kunnen worden. Daarom zal de medewerker je vragen om de handeling voor te doen om te kijken of de handeling veilig en correct verloopt. Waar nodig kunnen medewerkers, fysiotherapeut of ergotherapeut je uitleg geven over het correct gebruik van het hulpmiddel. Of je volgt hiervoor een training, bijvoorbeeld bij het gebruik van een tillift. Stem met de EVV af dat de gemaakte afspraken hierover vastgelegd worden in het dossier van de bewoner. 

  Voor vrijwilligers worden vaardigheidstrainingen door de vrijwilligerscoördinator vastgelegd in het dossier van de vrijwilliger. 

• Als naaste help ik mijn dierbare uit bed met een actieve of passieve tillift. Ben ik verantwoordelijk als mijn dierbare uit de tillift valt?

  Ja, als naaste ben je in principe zelf verantwoordelijk voor wat je doet, als de medewerker niet meehelpt. Dit valt meestal onder je eigen aansprakelijkheidsverzekering. Tegelijkertijd kijkt de medewerker samen met jou of het veilig en passend is dat jij helpt en of je voldoende uitleg hebt gehad. Je bent wel zelf verantwoordelijk om de handeling niet te doen als je het bijvoorbeeld niet meer goed weet of je niet bekwaam voelt.  

  Zie ook de vraag: Mag ik als naaste of vrijwilliger hulpmiddelen van de bewoner, zoals rolstoelen en tilliften gebruiken.  

  Zie ook de vraag: Ben ik als naaste verzekerd tijdens het verlenen van zorg en/of ondersteuning?

test

Handhygiëne

• Moet ik mij als naaste en vrijwilliger ook houden aan de handhygiëne regels?

  Ja, om verspreiding van virussen en bacteriële infecties te voorkomen is handhygiëne belangrijk. Dus ook als je voor je naaste zorgt of je inzet als vrijwilliger. De verspreiding van infecties kunnen worden voorkomen door goede handhygiëne. Het regelmatig handen wassen of desinfecteren helpt enorm om bewoners niet ziek te maken.  

test

Zorghandelingen & Hygiëne

• Hoe verhoudt mijn rol of taak als naaste of vrijwilliger zich tot de verantwoordelijkheid van de specialist ouderengeneeskunde en huisarts?  
  De specialist ouderengeneeskunde (SO) of huisarts blijft verantwoordelijk voor de medische inhoud, kwaliteit en regie van de zorg, ook als jij als naaste of vrijwilliger een rol hebt. 

  Jouw inzet is waardevol, maar de arts blijft verantwoordelijk voor het geheel. Goede samenwerking is daarbij belangrijk. De SO of huisarts zorgt in samenspraak met de bewoner en het team voor duidelijke afspraken over wie wat doet. En dat deze afspraken ook door de EVV worden vastgelegd. Als rollen niet duidelijk zijn, kunnen er risico’s ontstaan in de zorg. Bij complexe situaties heeft de arts vaak een regierol: hij of zij houdt het overzicht en stuurt bij als dat nodig is. Dus ook als jij meedoet in de zorg en ondersteuning, blijft de SO of de huisarts verantwoordelijk voor de medische inhoud, kwaliteit en de regie van de zorg. 

• Als naaste stel je voor om zelf een dierbare de benodigde medicatie te geven via een injectie, mag dat? 
  Deze vraag gaat alleen over een naaste die een handeling uitvoert bij een cliënt met wie hij of zij een persoonlijke band heeft. Wil deze naaste ook (voorbehouden of risicovolle) handelingen bij andere cliënten dan het eigen familielid uitvoeren? Dan gelden de regels voor vrijwilligers. Lees hierover meer in onderstaande vraag: Een vrijwilliger wil een cliënt medicatie toedienen via een injectie, mag dat? 

  Als naaste mag je medische handelingen uitvoeren onder een aantal voorwaarden. Wellicht had je die rol al vanuit de thuissituatie, en heb je met het geven van injecties al ervaring opgedaan.  

  Het is belangrijk dat je weet hoe, wat je moet doen en dat je de vaardigheid veilig kunt uitvoeren (oftewel je bent bekwaam). Daarnaast is het belangrijk dat er duidelijke afspraken gemaakt zijn met de EVV en dat die zijn vastgelegd in het dossier van de bewoner. 

  Als je medische handelingen wil uitvoeren als naaste bij een bewoner, die bij Zorgpartners woont en onder verantwoordelijkheid van de SO valt, dan moet er vanuit Zorgpartners Midden-Holland op toegezien worden dat dit op een verantwoordelijke manier gebeurt (zie ook de vragen over aansprakelijkheid en verantwoordelijkheid).  

  Weet je als naaste hoe de handeling uitgevoerd moet worden? Dit kan de EVV toetsen door met jou te bespreken: 

  • Heb je de handeling recent vaker uitgevoerd? Is jouw kennis up to date? 
  • Voel je je bekwaam om de handeling uit te voeren?
  • Weet je als naaste waarom de handeling uitgevoerd moet worden?
  • Weet je als naaste wanneer de handeling uitgevoerd moet worden?
  • Weet je als naaste hoe de handeling uitgevoerd moet worden?
  • Weet je als naaste waar je moet letten voor, tijdens of na de handeling?
  • Ben je op de hoogte van de risico’s en hoe deze voorkomen kunnen worden?
  • Heb je in de praktijk aan een medewerker laten zien dat je de handeling goed uitvoert?

  Let op: blijkt uit bovenstaande vragen dat je onvoldoende bekwaam bent, bespreek dan of je een training kan volgen. 

  Voor jou als naaste is het volgende goed om te weten: 

  • Je krijgt als naaste geen toegang tot de medicatiekast.

  • De medicatie voor de betreffende cliënt moet je aangereikt worden. 

  • Je maakt duidelijke afspraken met de EVV over wanneer de naaste welke handelingen uitvoert.  

  • Als naaste koppel je terug wanneer de injectie is gegeven, zodat de aanwezige medewerker dit, waar nodig, goed kunnen aftekenen. 

  • Alle afspraken worden vastgelegd in het dossier van de cliënt.

• Ik ben vrijwilliger en wil een bewoner medicatie toedienen via een injectie, mag dat? 
  Als vrijwilliger mag je niet zomaar een injectie toedienen. Vrijwilligers werken in opdracht van Zorgpartners Midden-Holland en vallen daarom onder een ander juridisch kader dan naasten. Dit hoeft niet belemmerend te zijn, want met de juiste voorbereiding is het namelijk wel mogelijk dat vrijwilligers een injectie mogen toedienen. Hiervoor is het belangrijk dat een EVV, onderstaande vragen bij de vrijwilliger toetst (in afstemming met de praktijkopleider en vrijwilligerscoördinator van de locatie: 

  • Is de vrijwilliger geschoold in het uitvoeren van het geven van een injectie en heeft hij/zij de handeling al vaker én recent uitgevoerd?

  • Voelt de vrijwilliger zich bekwaam om de injectie te geven? 

  • Is er toezicht en/of de mogelijkheid van tussenkomst door de medewerker? 

  • Gaat de bewoner en/of diens vertegenwoordiger hiermee akkoord? 

  Zonder onder andere de juiste scholing mag je als vrijwilliger de handelingen niet uitvoeren. Als de vrijwilliger de juiste scholing heeft en aan de overige bovenstaande voorwaarden voldoet, is het belangrijk dat voor zowel de vrijwilliger als de EVV en praktijkopleider duidelijk is wanneer en bij wie de vrijwilliger de injectie uitvoert.  

  Alle afspraken hierover worden, in overleg met de bewoner en/of diens vertegenwoordiger, zowel vastgelegd in het dossier van de bewoner als in het dossier van de vrijwilliger.  

• Mag een bekwame medewerker een naaste leren om voorbehouden handelingen aan te leren?
  Ja, medewerkers mogen jou als naaste leren hoe je bepaalde voorbehouden handelingen uitvoert, zoals het geven van een injectie onder de huid (subcutaan). Dit mag alleen worden gedaan door medewerkers die zelf bevoegd en bekwaam zijn voor deze handeling. 

  Kun jij als naaste de handeling goed uitvoeren? Dan legt de EVV dit vast in het dossier van de bewoner. De EVV maakt ook afspraken met jou over wanneer jij de handeling uitvoert en wanneer een medewerker dit doet. 

  Het is belangrijk dat de EVV regelmatig controleert of de handeling nog goed wordt uitgevoerd. Daarbij kijkt de EVV onder andere naar: 

  • Voer je de handeling vaak genoeg uit? 

  • Voer je de handeling nog steeds op de juiste manier uit? 

  Deze evaluatie kan plaatsvinden tijdens een zorgleefplanbespreking of, als dat nodig is, vaker. 

  Een zorgorganisatie, dus ook Zorgpartners Midden-Holland, zal een naaste nooit verplichten om zorghandelingen uit te voeren bij een bewoner.

• Een vrijwilliger wil getraind worden om bepaalde zorghandelingen bij een bepaalde bewoner te kunnen uitvoeren. Kan dat? 

  Een vrijwilliger wil getraind worden om bepaalde zorghandelingen bij een bepaalde bewoner te kunnen uitvoeren. Kan dat?

  Ja, dit kan. Als het gaat om voorbehouden of risicovolle handelingen, dan moet de vrijwilliger hiervoor een training volgen. Als de vrijwilliger vraagt om training (en toetsing) van bepaalde handelingen bij een specifieke bewoner, dan wordt dit voorgelegd aan de EVV. Altijd in afstemming met de vrijwilligerscoördinator van de locatie. De EVV, eventueel in overleg met de praktijkopleider, beoordeelt het verzoek en kijkt daarbij naar: 

  • Of het verzoek past bij de opleiding en ervaring van de vrijwilliger.
  • Of het past bij het verantwoordelijkheidsbesef van de vrijwilliger.
  • Hoe moeilijk en risicovol de handeling is (naarmate de risico’s groter zijn, worden hogere eisen gesteld).
  • Hoe vaak de vrijwilliger de handeling waarschijnlijk zal gaan uitvoeren.

  Als de vrijwilliger de handelingen niet vaak zal uitvoeren, is er kans dat de handelingen snel verleerd worden. Het is belangrijk te bepalen of het de moeite waard is om de vrijwilliger de handeling aan te leren.

  Als de EVV en de vrijwilligerscoördinator besluit dat de vrijwilliger de training mag volgen en de vrijwilliger de toets haalt en aan de overige bovenstaande voorwaarden m.b.t bekwaamheid, toezicht en/of tussenkomst voldoet, is de bekwaamheidsverklaring 1 jaar geldig (of korter als deze zorg in de praktijk niet meer nodig is, of de vrijwilliger niet meer voldoet aan de bekwaamheidseisen). De registratie en correct scholing wordt bijgehouden door de vrijwilligerscoördinator van de locatie.  

• Welke scholing over zorghandelingen heeft Zorgpartners Midden-Holland beschikbaar voor vrijwilligers en naasten? 
  De SamenZorgWijzer als onderdeel van Gedeelde Zorg ontwikkelt momenteel scholing over (voorbehouden) zorghandelingen. De scholingen zijn op dit moment nog niet beschikbaar.  Wanneer de scholingen beschikbaar zijn, zullen we dit nieuws delen op Jip voor medewerkers en via de vrijwilligerscoördinatoren met de vrijwilligers.

test

Aansprakelijkheid, verantwoordelijkheid, incidenten

• Er heeft een incident plaatsgevonden, wie is verantwoordelijk? 

  Zorg en welzijn verlenen zonder incidenten of onvoorzienbare situaties bestaat niet. Hiervoor zijn wij als Zorgpartners goed verzekerd (behoudens opzet of roekeloosheid). Het is belangrijk om niet te veel te denken vanuit aansprakelijkheden. Handel daarom niet vanuit angst voor mogelijke aansprakelijkheid. Het belang van de cliënt staat altijd voorop. Uiteraard is het wel belangrijk om van tevoren goed na te denken over mogelijke risico’s. We willen zeker niet alles tot in detail regelen, maar wel zorgvuldig afwegen of eventuele risico’s acceptabel zijn en of ze te beperken zijn. 

  Door van tevoren samen goed na te denken, onderling goede afspraken te maken tussen inwoner en/of eerste contactpersoon, naasten, vrijwilligers en medewerkers, wordt de kans op incidenten en in het ergste geval een aansprakelijkstelling verkleind. 

  Zorg er samen voor dat de volgende randvoorwaarden op orde zijn om goed met elkaar samen te werken: 

  • De naaste en/of vrijwilliger heeft de kennis en vaardigheden die nodig is om bepaalde taken uit te voeren. 

  • Het netwerk kan de verantwoordelijkheid dragen om bepaalde taken uit te voeren. 

  • Leg deze informatie en afspraken vast te leggen in het dossier van de bewoner 

  • Evalueer en monitor regelmatig bovenstaande randvoorwaarden 
     

  Als een vrijwilliger betrokken is bij een incident met een bewoner, dan is Zorgpartners Midden-Holland in principe aansprakelijk. Vrijwilligers vallen onder de aansprakelijkheidsverzekering van Zorgpartners Midden-Holland.  

   

  Als een naaste betrokken is bij een incident met een bewoner, is die persoon zelf aansprakelijk voor de gevolgen. Naasten vallen niet onder de aansprakelijkheidsverzekering van Zorgpartners Midden-Holland. Zorgpartners kan wel medeaansprakelijk zijn als de benodigde instructie niet of niet goed is gegeven, afspraken niet zijn vastgelegd in het dossier van de bewoner, of als er onvoldoende toezicht is geweest op de ondersteuning die de naaste heeft geboden.

• Ben ik als naaste verzekerd tijdens het verlenen van zorg en/of ondersteuning? 
  Allereerst ben je als naaste verzekerd via je particuliere aansprakelijkheidsverzekering (AVP). Daarnaast heeft iedere gemeente in Nederland een verzekering beschikbaar voor naasten (mantelzorgers). Naasten zijn automatisch verzekerd via de VNG Vrijwilligersverzekering, wat betekent dat er geen aparte registratie nodig is. Deze verzekering biedt een secundaire dekking voor risico's die gepaard gaan met vrijwilligerswerk en mantelzorg. Als naasten ben je verzekerd voor aansprakelijkheid en andere risico's die met jouw taken gepaard gaan. 

• Wat doen we als er iets misgaat tijdens de zorg of een activiteit? 
  Het belangrijkste is te doen wat er op dat moment nodig is voor de bewoner. Daarnaast maakt de zorgmedewerker een melding in ons meld- en verbetersysteem (Triasweb) en bij een mogelijke calamiteit bij het Meldpunt Veilige Zorg. Daarna kijken we samen terug naar wat er gebeurd is en wat we hiervan kunnen leren. Het gaat niet om schuld, maar om samen leren en verbeteren.  

• Een medewerker en een naaste of vrijwilliger zijn het niet eens. Wie beslist wat er gebeurt en hoe wordt dit verder besproken? 
  De medewerker heeft een professionele verantwoordelijkheid om de veiligheid en kwaliteit van zorg te bewaken. Dat betekent dat de medewerker het laatste woord heeft als een situatie onveilig of onverantwoord wordt ingeschat. 

  • Als een medewerker risico’s ziet, moet hij/zij ingrijpen en hierover in gesprek gaan met de naaste en/of vrijwilliger. 

  • Als er geen overeenstemming wordt bereikt en de situatie mogelijk onveilig blijft, is het belangrijk om op te schalen. Denk aan:  

  • Overleg met de EVV; 

  • Overleg met de leidinggevende; 

  • Betrekken van andere disciplines, bijvoorbeeld Algemeen Verpleegkundige (AVK), behandelaar; 

  • Vastleggen van de situatie en gemaakte keuzes in het dossier. 

  Ook als dit tot spanning of escalatie kan leiden, blijft de professionele afweging van de medewerker, en daarmee van de organisatie, leidend. De veiligheid van de bewoner gaat altijd voor.

test

Ondersteuning

• Waar kan ik als naaste ondersteuning en advies krijgen? 
  Je kunt bij de gemeente terecht voor hulp bij je zorgtaken. Ook organisaties zoals MantelzorgNL geven advies, bijvoorbeeld via de Mantelzorglijn. Daar kun je vragen stellen over aansprakelijkheid, verdeling van zorg en je rechten als mantelzorger. Ook op de SamenZorgWijzer (4e kwartaal 2026 online) kun je veel informatie en trainingen vinden. Vergeet niet om ook steun te vragen aan mensen in je eigen omgeving. 

• Wat als het te veel is voor mij als naaste?

  Dat bespreken we samen met de EVV. Als de zorg en ondersteuning te zwaar wordt, zoeken we naar andere oplossingen of ondersteuning. Het is belangrijk dat mantelzorg haalbaar en vol te houden is.