Met naaste bedoelen we mantelzorgers, verwanten en het sociale netwerk van familie en vrienden. Een naaste biedt mantelzorg aan een bekende met wie hij/zij een persoonlijke band heeft.  

Een vrijwilliger is iemand die zich vrijwillig en onbetaald inzet voor het welzijn van bewoners, zonder voorafgaande persoonlijke relatie met de bewoner, en die activiteiten uitvoert onder verantwoordelijkheid van de organisatie. Dit kan zowel incidenteel als structureel zijn.

De termen naaste en vrijwilliger zul je in de vragen en antwoorden vaak tegenkomen. Er is juridisch wel een verschil tussen naasten en vrijwilligers, waardoor zij niet altijd dezelfde handelingen mogen verrichten. Het verschil is dat naasten een persoonlijke band met de bewoner hebben, waardoor zij deel uitmaken van de privésfeer van de bewoner. Dit geldt niet voor vrijwilligers en daarom gelden voor vrijwilligers soms andere regels of afspraken. 

Als naaste ben je betrokken bij de bewoner vanuit het sociale netwerk van familie en vrienden. Soms help je ook een andere bewoner, bijvoorbeeld door samen te wandelen, eten te geven of iemand mee te nemen bij een activiteit. Dat kan, maar dit vraagt om afstemming met de medewerker die op dat moment op de afdeling is. 

In de meeste situaties blijft het helpen van een andere bewoner onderdeel van het samen zorgen als naaste. We spreken van vrijwilligerswerk als je structureel taken voor meerdere bewoners oppakt of een vaste rol krijgt. Hierover maken we aparte afspraken en wordt de vrijwilligersovereenkomst met ZPMH ondertekend. 

Dit is een vervelende situatie die iedereen kan overkomen. Het gaat niet om opzet, maar om een ongeluk tijdens een activiteit die onderdeel is van het gewone leven. Het belangrijkste is dat bewoners de ruimte krijgen om naar buiten te gaan en dingen te blijven doen die voor hen belangrijk zijn, ook als daar risico's bij horen. Wanneer activiteiten samen zijn afgestemd en er geen sprake is van opzet of roekeloos handelen, valt dit binnen de normale risico's die horen bij het leven en het ondernemen van activiteiten. 

Als je als vrijwilliger in overleg met de medewerkers een bewoner meeneemt en de bewoner breekt door een onhandige val zijn enkel, dan valt dit in de meeste situaties onder de dekking van de aansprakelijkheidsverzekering van Zorgpartners Midden-Holland. 

Ja, dat kan in sommige situaties. Het is wel belangrijk om vooraf goed samen te kijken wat passend en verantwoord is. Een naaste is in de basis betrokken bij zijn eigen dierbare. Als hij of zij ook een andere bewoner mee wil nemen, vraagt dat om een bewuste afweging. 

Bespreek dit daarom altijd vooraf met de medewerker die op dat moment op de afdeling is. Samen kun je kijken wat er mogelijk is en welke afspraken helpend zijn. Per bewoner en situatie kan dit verschillen. Wat voor de ene bewoner goed werkt, is voor de andere misschien minder passend. 

Ja, dat mag afhankelijk van de situatie en in overleg met de medewerker. Onze bewoners wonen bij ons en traktaties van bezoekers kunnen bijdragen aan de gezelligheid. Als de medewerker aangeeft dat de traktatie voor de aanwezige bewoners geen probleem is dat kan er getrakteerd worden. Aanwezige medewerkers weten of er rekening gehouden moet worden met bijvoorbeeld allergieën, diabetes of slikproblemen. Als zij daarom geen toestemming geven dan mag de traktatie niet aangeboden worden aan deze bewoner. Overleg dan met de medewerker of je iets anders mag aanbieden. 

Als vrijwilliger ben je een waardevolle ondersteuning in de huiskamer, ook bij eten en drinken. Tegelijkertijd vraagt dit om zorgvuldigheid, omdat niet elke bewoner alles veilig kan eten of drinken. Bewoners kunnen bijvoorbeeld: 

Daarom is het belangrijk dat je altijd vooraf samen met de aanwezige medewerker doorneemt bij welke bewoner je waarop moet letten. Geef het aan als je twijfelt of je bekwaam voelt om te helpen.  

Ja, dat mag als je weet hoe de hulpmiddelen op een veilige manier gebruikt kunnen worden. Daarom zal de medewerker je vragen om de handeling voor te doen om te kijken of de handeling veilig en correct verloopt. Waar nodig kunnen medewerkers, fysiotherapeut of ergotherapeut je uitleg geven over het correct gebruik van het hulpmiddel. Of je volgt hiervoor een training, bijvoorbeeld bij het gebruik van een tillift. Stem met de EVV af dat de gemaakte afspraken hierover vastgelegd worden in het dossier van de bewoner. 

Voor vrijwilligers worden vaardigheidstrainingen door de vrijwilligerscoördinator vastgelegd in het dossier van de vrijwilliger. 

Ja, als naaste ben je in principe zelf verantwoordelijk voor wat je doet, als de medewerker niet meehelpt. Dit valt meestal onder je eigen aansprakelijkheidsverzekering. Tegelijkertijd kijkt de medewerker samen met jou of het veilig en passend is dat jij helpt en of je voldoende uitleg hebt gehad. Je bent wel zelf verantwoordelijk om de handeling niet te doen als je het bijvoorbeeld niet meer goed weet of je niet bekwaam voelt.  

Zie ook de vraag: Mag ik als naaste of vrijwilliger hulpmiddelen van de bewoner, zoals rolstoelen en tilliften gebruiken.  

Zie ook de vraag: Ben ik als naaste verzekerd tijdens het verlenen van zorg en/of ondersteuning?

De specialist ouderengeneeskunde (SO) of huisarts blijft verantwoordelijk voor de medische inhoud, kwaliteit en regie van de zorg, ook als jij als naaste of vrijwilliger een rol hebt. 

Jouw inzet is waardevol, maar de arts blijft verantwoordelijk voor het geheel. Goede samenwerking is daarbij belangrijk. De SO of huisarts zorgt in samenspraak met de bewoner en het team voor duidelijke afspraken over wie wat doet. En dat deze afspraken ook door de EVV worden vastgelegd. Als rollen niet duidelijk zijn, kunnen er risico’s ontstaan in de zorg. Bij complexe situaties heeft de arts vaak een regierol: hij of zij houdt het overzicht en stuurt bij als dat nodig is. Dus ook als jij meedoet in de zorg en ondersteuning, blijft de SO of de huisarts verantwoordelijk voor de medische inhoud, kwaliteit en de regie van de zorg. 

Zonder onder andere de juiste scholing mag je als vrijwilliger de handelingen niet uitvoeren. Als de vrijwilliger de juiste scholing heeft en aan de overige bovenstaande voorwaarden voldoet, is het belangrijk dat voor zowel de vrijwilliger als de EVV en praktijkopleider duidelijk is wanneer en bij wie de vrijwilliger de injectie uitvoert.  

Alle afspraken hierover worden, in overleg met de bewoner en/of diens vertegenwoordiger, zowel vastgelegd in het dossier van de bewoner als in het dossier van de vrijwilliger.  

Ja, medewerkers mogen jou als naaste leren hoe je bepaalde voorbehouden handelingen uitvoert, zoals het geven van een injectie onder de huid (subcutaan). Dit mag alleen worden gedaan door medewerkers die zelf bevoegd en bekwaam zijn voor deze handeling. 

Kun jij als naaste de handeling goed uitvoeren? Dan legt de EVV dit vast in het dossier van de bewoner. De EVV maakt ook afspraken met jou over wanneer jij de handeling uitvoert en wanneer een medewerker dit doet. 

Het is belangrijk dat de EVV regelmatig controleert of de handeling nog goed wordt uitgevoerd. Daarbij kijkt de EVV onder andere naar: 

Deze evaluatie kan plaatsvinden tijdens een zorgleefplanbespreking of, als dat nodig is, vaker. 

Een zorgorganisatie, dus ook Zorgpartners Midden-Holland, zal een naaste nooit verplichten om zorghandelingen uit te voeren bij een bewoner.

Ja, dit kan. Als het gaat om voorbehouden of risicovolle handelingen, dan moet de vrijwilliger hiervoor een training volgen. Als de vrijwilliger vraagt om training (en toetsing) van bepaalde handelingen bij een specifieke bewoner, dan wordt dit voorgelegd aan de EVV. Altijd in afstemming met de vrijwilligerscoördinator van de locatie. De EVV, eventueel in overleg met de praktijkopleider, beoordeelt het verzoek en kijkt daarbij naar: 

De SamenZorgWijzer als onderdeel van Gedeelde Zorg ontwikkelt momenteel scholing over (voorbehouden) zorghandelingen. De scholingen zijn op dit moment nog niet beschikbaar.  Wanneer de scholingen beschikbaar zijn, zullen we dit nieuws delen op Jip voor medewerkers en via de vrijwilligerscoördinatoren met de vrijwilligers.

Zorg en welzijn verlenen zonder incidenten of onvoorzienbare situaties bestaat niet. Hiervoor zijn wij als Zorgpartners goed verzekerd (behoudens opzet of roekeloosheid). Het is belangrijk om niet te veel te denken vanuit aansprakelijkheden. Handel daarom niet vanuit angst voor mogelijke aansprakelijkheid. Het belang van de cliënt staat altijd voorop. Uiteraard is het wel belangrijk om van tevoren goed na te denken over mogelijke risico’s. We willen zeker niet alles tot in detail regelen, maar wel zorgvuldig afwegen of eventuele risico’s acceptabel zijn en of ze te beperken zijn. 

Door van tevoren samen goed na te denken, onderling goede afspraken te maken tussen inwoner en/of eerste contactpersoon, naasten, vrijwilligers en medewerkers, wordt de kans op incidenten en in het ergste geval een aansprakelijkstelling verkleind. 

Zorg er samen voor dat de volgende randvoorwaarden op orde zijn om goed met elkaar samen te werken: 

Als een naaste betrokken is bij een incident met een bewoner, is die persoon zelf aansprakelijk voor de gevolgen. Naasten vallen niet onder de aansprakelijkheidsverzekering van Zorgpartners Midden-Holland. Zorgpartners kan wel medeaansprakelijk zijn als de benodigde instructie niet of niet goed is gegeven, afspraken niet zijn vastgelegd in het dossier van de bewoner, of als er onvoldoende toezicht is geweest op de ondersteuning die de naaste heeft geboden.

Allereerst ben je als naaste verzekerd via je particuliere aansprakelijkheidsverzekering (AVP). Daarnaast heeft iedere gemeente in Nederland een verzekering beschikbaar voor naasten (mantelzorgers). Naasten zijn automatisch verzekerd via de VNG Vrijwilligersverzekering, wat betekent dat er geen aparte registratie nodig is. Deze verzekering biedt een secundaire dekking voor risico's die gepaard gaan met vrijwilligerswerk en mantelzorg. Als naasten ben je verzekerd voor aansprakelijkheid en andere risico's die met jouw taken gepaard gaan. 

Het belangrijkste is te doen wat er op dat moment nodig is voor de bewoner. Daarnaast maakt de zorgmedewerker een melding in ons meld- en verbetersysteem (Triasweb) en bij een mogelijke calamiteit bij het Meldpunt Veilige Zorg. Daarna kijken we samen terug naar wat er gebeurd is en wat we hiervan kunnen leren. Het gaat niet om schuld, maar om samen leren en verbeteren.  

De medewerker heeft een professionele verantwoordelijkheid om de veiligheid en kwaliteit van zorg te bewaken. Dat betekent dat de medewerker het laatste woord heeft als een situatie onveilig of onverantwoord wordt ingeschat. 

Ook als dit tot spanning of escalatie kan leiden, blijft de professionele afweging van de medewerker, en daarmee van de organisatie, leidend. De veiligheid van de bewoner gaat altijd voor.

Je kunt bij de gemeente terecht voor hulp bij je zorgtaken. Ook organisaties zoals MantelzorgNL geven advies, bijvoorbeeld via de Mantelzorglijn. Daar kun je vragen stellen over aansprakelijkheid, verdeling van zorg en je rechten als mantelzorger. Ook op de SamenZorgWijzer (4e kwartaal 2026 online) kun je veel informatie en trainingen vinden. Vergeet niet om ook steun te vragen aan mensen in je eigen omgeving.